Santa Cruz Visit (Part 2) - Mystery Spot

Mystery Spot အ၀င္

 ပန္းပဲြေတာ္ကေန ျပီးေတာ့ နံမည္ၾကီးလွတဲ့ Mystery Spot ကိုုျပန္သြားၾကပါတယ္။ အသြားတုုန္းကလက္မွတ္ဘြတ္ကင္းလုုပ္ထားတာကိုု ျဖတ္ရပါတယ္။ ေတာ္ေတာ္ညေနေစာင္းေနတာေတာင္မွ လူေတြမ်ားေနလိုု ့ကိုုယ့္အလွည့္က်ေအာင္ေတာ္ေတာ္ေလးေစာင့္လုုိက္ရပါေသးတယ္။

က်မက educational message ေတြ display လုုပ္တာစိတ္၀င္စားလိုု ့ၾကံဳတိုုင္းဒီလုုိမ်ဳိးေတြရုုိက္ပါတယ္။ ျမန္မာျပည္မွာလုုပ္ရင္လည္း နမူနာယူႏုုိင္ေအာင္ပါ။ သူငယ္ခ်င္းေတြကိုုလည္း အျမဲကိုုယ္ေတြ ့လာတာေလးေတြ ျပပါတယ္။ အသံုုးတဲ့ရင္သံုုးႏုုိင္ေအာင္ပါ။

Park interpreter ကရွင္းျပေနတာပါ။

အသုုတ္လိုုက္အလွည့္က်သြားရေတာ့ ကိုုယ့္အလွည့္ မေရာက္ေသးခင္ဒီေနရာေတြမွာ နားနားေနေနေစာင့္ႏုုိင္ပါတယ္။

သစ္နဲ ့လုုပ္ထားတဲ့ခံုုတန္းပံုုစံေတြ

အစားအေသာက္ေရာင္းတဲ့ေနရာ

ရပ္ရင္ဒီလိုုေစာင္းေနတယ္။ ဒါေပမဲ့ေနာက္ကအိမ္ကလည္းေစာင္းေနေတာ့ အျမင္မွားေအာင္လုုပ္ထားသလုုိဘဲလိုု ့ထင္မိပါတယ္။
 ဒါကက်မကိုုယ္တုုိင္ရုုိက္ထားတာပါ။

သူတိုု ့ရွင္းျပတာကေတာ့ အဲဒီေနရာကိုု ေျမတုုိင္းတဲ့အဖဲြ ့တဖြဲ ့က၁၉၃၉ ခုုႏွစ္မွာ ထူးဆန္းတဲ့ ေနရာတစ္ခုုအျဖစ္ေတြ ့ရွိခဲ့ပါတယ္တဲ့။ အဲဒီေနရာဟာ Redwood Forest ေတြဖုုံးလႊမ္းထားတဲ့ ေတာင္ကုုန္းတစ္ခုုပါ။ အဲဒီေနရာကိုု ၀ယ္သူဟာ ေျမညီကိုုသာလိုုခ်င္ခဲ့ေပမဲ့ ေျမညီခ်ည့္မေရာင္းလိုု ့အဲဒီေတာင္ကုုန္းကိုုပါထဲ့၀ယ္ခဲ့ရတာပါတဲ့။ အဲဒီေနာက္၀ယ္သူဟာ အဲဒီတုုန္းက ေျမတုုိင္းဆာေဗးလုုပ္သူမ်ားကိုုကူညီရင္းသူတိုု ့ေျမတုုိင္းအဖဲြ ့ဟာ ထူးဆန္းတဲ့ အေတြ ့အၾကံဳေတြကုုိေတြ ့ၾကံဳခဲ့ရပါသတဲ့။ သူတိုု ့ရဲ  ့သံလုုိက္အိမ္ေျမာင္ဟာ အဲဒီေတာင္ကုုန္းေပၚမွာတုုိင္းစဥ္မွာ အမ်ဴိးမ်ဴိးျပေနခဲ့တယ္တဲ့။ ဒါေပမဲ့ သိပ္သိသိသာသာၾကီးေတာ့လည္းမဟုုတ္ျပန္ဘူးတဲ့။ ဒါနဲ ့အဲဒီေန ့သူတုုိ ့ေတာင္ေအာက္ျပန္အဆင္းမွာ ရုုတ္တရက္မူးေ၀သလုုိျဖစ္လာျပီး သူတိုု ့ကိုု တစ္စံုုတစ္ရာက ေတာင္ေစာင္းရဲ  ့ညာဘက္အျခမ္းဘက္ကိုု အတင္းတြန္းခ်သလိုုမ်ဴိးခံစားခဲ့ရတာနဲ ့အဲဒီေနရာမွာတင္ ထုုိင္ခ်ျပီး နားလိုုက္ၾကရတဲ့အထိျဖစ္ပါတယ္တဲ့။ မူးေ၀တာသက္သာသလိုုျဖစ္ေတာ့ သူတိုု ့ရဲ  ့သံလိုုက္အိမ္ေျမာင္ကိုု သတိထားျပီး ၾကည့္တဲ့အခါမွာေတာ့ သံလိုုက္အိမ္ေျမာင္က သိသိသာသာၾကီးလဲြမွားစြာျပေနတယ္တဲ့။  အဲဒီေနရာမွာ ၾကံဳေတြ ့ရတဲ ့ထူးဆန္းတဲ့အျဖစ္ေတြ ဥပမာ သံလုုိက္အိမ္ေျမာင္ကျပသင့္သလိုု မျပတာေတြ၊ မူးေ၀သလုုိလိုု ျဖစ္တာေတြ၊ လူကိုု တဘက္ကိုုအားနဲ ့တြန္းခ်ေနသလိုုမ်ဴိးေတြ ဟာ ရူပေဗဒဆုုိင္ရာဥပေဒသေတြ၊ကမာၻ ့ဆဲြအားဆုုိင္ရာဥပေဒသေတြနဲ ့ ေသြေနလိုု ့ ဘာေၾကာင့္ဒီလိုုေတြျဖစ္ေနရတာလည္းဆုုိျပီး ထူးဆန္းေထြလာပုုစာၦေတြျဖစ္လာခဲ့ပါသတဲ့။ (အဲဒီလိုု ျဖစ္တာေတြကိုု ေအာက္ကဗီဒီယိုုမွာ ျမင္ႏုုိင္ပါတယ္။)

သူတိုု ့ကအဲဒီေနရာမွာဆက္ျပီး ေလ့လာေလ၊ အံ့ၾသစရာေတြေတြ ့ေလျဖစ္ခဲ့ရပါတယ္တဲ့။ အခ်င္း ၁၀၀ ေပအတိုုင္းအတာအတြင္းမွာသာအဲလိုုျဖစ္တာလုုိ ့လည္း ဆုုိပါတယ္။ အဲဒါနဲ ့၁၉၄၀ခုုႏွစ္မွာ လူအမ်ားကိုုစတင္ျပသခဲ့ပါတယ္တဲ့။ ဒါနဲ ့ပတ္သက္ျပီး လ်ွဳိ  ့၀ွက္ဆန္းၾကယ္မွုုေတြကိုုလူေတြက လည္းအမ်ဳိးမ်ဳိးေျပာဆုုိၾက၊ ယံုုၾကည္ၾက၊သီအိုုရီေတြထုုတ္ၾကပါသတဲ့။ တခ်ဳိ  ့ကလည္း တျခားျဂိဳလ္ကေန က်လာတဲ့ ဘာမွန္းမသိတဲ့ ပစၥည္းေတြက ေျမၾကီးထဲတုုိ ့ေျမေပၚတုုိ ့မွာရွိလိုု ့တဲ့၊ ပန္းကန္ျပားပ်ံျပဳတ္က်ျပီးေျမထဲမွာျမဳတ္ေနလိုု ့တဲ့၊ တျခားျဂိဳလ္ကလာတဲ့အာကာသယာဥ္ပ်ံေတြကိုုလမ္းျပဘိုု ့သေကၤတအျဖစ္ သတၱဳတမ်ဳိးကိုု လာျမွုုတ္ထားတာတဲ့။ တခ်ဳိ  ့ကလည္းကမာၻေျမၾကီးထဲကကာဘြန္ဒိုု္င္ေအာက္ဆုုိဒ္ဓါတ္ကဘာျဖစ္ဆိုုလား၊ တခ်ဳိ  ့ကလည္း ဒါဟာ ရူပေဗဒသေဘာကိုု အသံုုးခ်ထားတဲ့လွည့္ကြက္တဲ့၊ စံုုလိုု ့ဘဲ မွတ္ေတာင္မမွတ္မိေတာ့ပါဘူး။



အဲဒီေန ့ကကံဆုုိးစြာနဲ ့အလြန္ဆူညံစြာနဲ ့တရစပ္မနားတမ္းစကားေျပာတဲ့ အင္ဒီးယန္းတစ္ဖဲြ ့နဲ ့(ဘိုုးဘိုုး၊ ဘြားဘြား၊ ဖုုိးဖုုိး၊ဖြားဖြား၊ ဦ းဦ း၊ ေဒၚေဒၚ၊ ေဖေဖ၊ေမေမ၊ ကိုုကိုု၊မမ၊ ညီညီ၊ ေမာင္ေမာင္၊ ညီမေငး၊ သားသား၊ မီးမီး၊ ေျမး၊ျမစ္၊တီ၊တြတ္၊ ကၽြတ္၊ ဘုု၊စုု၊ ခ႐ုု၊ အကုုန္တေဆြလံုုးတမ်ဴိးလံုုးအတူလာၾကပံုုေပၚပါတယ္။) အတူတူက်ပါတယ္။ သူတိုု ့ရဲ  ့မရပ္မနား စကားေျပာသံနဲ ့ရွင္းျပသူအသံဟာေရာေထြးေနတဲ့အျပင္ ရွင္းျပတဲ့သူက ထူးျခားတဲ့ပိြဳင့္တေနရာရာမွာ တခုုခုုကိုု လက္ေတြ ့ျပျပီဆုုိရင္ သူတုုိ ့ကအဲဒီေနရာမွာ အစုုလိုုက္ေသာ္၎၊ အတြဲလိုုက္ေသာ္၎၊ တစ္ဦ းခ်င္းေသာ္၎၊ တစ္လွည့္စီ ဓါတ္ပံုု႐ုုိက္လိုု္က္ၾကတာ ၾကည့္ရမဲ့အရာကိုုကြယ္ ၾကားရမဲ့စကားကိုုမၾကားနဲ ့ေတာ္ေတာ္ကိုု အီစလံေ၀သြားျပီး အုုိင္အိုုရာေတာ့ အျမန္ဆံုုးေအာက္ျပန္ဆင္းခ်င္စိတ္ေပါက္သြားခဲ့မိပါတယ္။  ေမွာင္စပ်ဳိးးလာလိုု ့ဓါတ္ပံုု႐ုုိက္ရတာသိပ္မေကာင္းတဲ့အျပင္ သူတိုု ့ကတခ်ိန္လံုုး ေနရာက်ဥ္းက်ဥ္းေလးမွာ လက္ဦ းမွုုေတြယူထားေတာ့ က်မ႐ုုိက္လာတဲ့ ဗီဒီယိုုကလည္း ဟုုိကြယ္ ဒီကြယ္၊ ဓါတ္ပံုုေတြကလည္း ဟုုိျပတ္ဒီျပတ္နဲ ့ျဖစ္ေရာ။ (ဒီလိုုဘဲလႊဲခ်လိုု္က္ေတာ့မယ္) အခုုဗီဒီယိုုေလးေတြက အြန္လိုုင္းက ရွာျပီးတင္ေပးထားတာပါ။ ဒါမွလည္း ကိုုယ္တုုိင္ေရာက္သလိုု ျမင္ရမွာပါ။






ဗီဒီယိုုေတြထဲမွာ ျမင္ရတဲ့အတုုိင္း ဒီအိမ္ေလးဟာ ေတာင္ေစာင္းမွာေျမျပိဳက်ျပီးတင္ေနခဲ့တာပါတဲ့။ အဲဒီအိမ္ေလးမွာလွ်ဳိ  ့၀ွက္ဆန္းၾကယ္မွုုေတြကိုု ျမင္ေတြ ့ခံစားၾကရပါမယ္ဆုိျပီးျပထားပါတယ္။ အထဲကိုု၀င္ၾကည့္ေတာ့ေတာ့ ဘယ္လိုုလုုပ္ထားလည္း၊ ဘယ္လိုုျဖစ္လည္းေတာ့မသိပါဘူး တကယ္ကိုုဘဲတြန္းခ်ခံေနရသလုုိျဖစ္ျပီး ယိုုင္ထုုိးေနလိုု ့ေအာ္ၾကရယ္ေမာၾကျဖစ္ရပါတယ္။ သူငယ္ခ်င္းကေတာ့ နံရံေပၚကိုုအဆင့္ေလးေတြကေနတက္ၾကည့္ၾကည့္ပါတယ္။ သူ ့ကုုိျမင္ရတာေတာ့ ေစာင္းေစာင္းၾကီးဘဲျမင္ေနရပါတယ္။

က်မအျမင္မွာေတာ့ ဒီလိုုအိမ္ကိုုတမင္ေစာင္းျပီးျပထားတာဟာမ်က္ေစ့ကိုုလွည့္စားမွုုလိုု ့ဘဲထင္ပါတယ္။ ဒီေနရာမွာ အနိမ့္ကေန အျမင့္ကိုု ေဘာ္လံုုးကတက္လာတာ၊ ေရျပန္စီးလာတာေတြ၊ ညီညာတဲ့ေျမလယ္ဗယ္မွာ အရပ္ရွည္သူကပုုသြားတာ၊ ပုုသူကရွည္သြားတာေတြ ကိုုအျမင္လွည့္စားမွုုနဲ ့ျပထားတယ္လိုု ့ထင္မိပါတယ္။ ဒါေပမဲ့သူတိုု ့ကလယ္ဗယ္အညီပါဆုုိျပီး ေရခ်ိန္ကိရိယာေလးနဲ ့တုုိင္းတိုုင္းျပတယ္။ ဘယ္လိုုဘဲျဖစ္ျဖစ္ ဒီလိုုထူးဆန္းတဲ့အျဖစ္ကုုိမ်က္ျမင္ၾကည့္ျပီး အံ့ၾသရ မယံုုႏုုိင္ေအာင္ျဖစ္ရ ဘာေၾကာင့္ျဖစ္ရတာပါလိမ့္လိုု ့စဥ္းစားရတာေတြကေတာ့ေပ်ာ္စရာအေတြ ့အၾကံဳေတြပါ။ ခ်စ္စြာေသာ သူငယ္ခ်င္းမ်ားနဲ ့စာ႐ွုုသူတုုိ ့လည္းမ်က္ျမင္ၾကည့္ျပီးမွ အေျဖထုုတ္ခ်င္မွာပါ။ အခါအခြင့္သင့္ရင္ေတာ့ သြားလည္ၾကည့္ေပါ့ေနာ္။ ဒါမွမဟုုတ္လည္း ျမန္ျမန္ေရာက္ေအာင္ အြန္လိုုင္းယာဥ္စီးျပီးသြားၾကည့္လိုုက္ေပါ့ေနာ္။

   

ဒီလင့္ကေတာ့ Mystery Spot ရဲ  ့၀က္ဘ္ဆုုိက္ပါ။    

အဲဒီဆိုုက္မွာ ၀င္ေၾကး၊ ေျမပံုု၊ လမ္းေၾကာင္းအညႊန္း၊ သူ ့အနီးက တျခားစိတ္၀င္စားဘြယ္ရာေနရာေတြ နဲ ့လင့္ေတြ၊  သူ ့ရဲ  ့ရာဇ၀င္၊ အမွတ္တရ ပစၥည္း အဆံုုး ေဖၚျပထားပါတယ္။ View ေအာက္မွာ သြားၾကည့္ရင္ေတာ့ ထူးဆန္းအံ့ၾသဘြယ္ဓါတ္ပံုုေတြ နဲ ့အထက္မွာ က်မတင္ေပးထားတဲ့ ဗီဒီယိုုေတြကိုုၾကည့္ႏုုိင္မွာပါ။

ဒါေတြကအထဲမွာက်မရုုိက္ခဲ့တာပါ။

 ဒီလင့္ ေလးကေတာ့အလြန္စိတ္၀င္စားဘိုု ့ေကာင္းလိုု ့တင္ေပးလိုုက္တာပါ။ က်မလည္းဒါကိုုဖတ္ျပီးသြားမွ ကမာၻမွာအဲလိုုမ်ဳိးေတြရွိေနေသးတာသိရပါတယ္။ ဘာေၾကာင့္လွ်ဳိ  ့၀ွက္ဆန္းၾကယ္ျဖစ္ေနရတာလည္းဆုုိတာ သိခ်င္ရင္ဖတ္ၾကည့္ပါေနာ္။ က်မလည္းသိခ်င္လိုု ့ေလွ်ာက္ရွာရင္းေတြ ့လိုုက္တာပါ။

*************

အဲဒီကျပီးေတာ့ Santa Cruz ကိုုျပန္သြားျပီး boardwalk ကိုုသြားပါတယ္။ မီးေတြ နဲ ့ရုုိလာကိုုစတာေတြ အရုုပ္ဆုုိင္ေတြ၊ မုုန္ ့ဆုုိင္ေတြ၊ ျခားရဟတ္လိုုဟာေတြ ခေလးၾကိဳက္ေတြ ေလွ်ာက္ၾကည့္။ သူငယ္ခ်င္းတစ္ေယာက္က ရဟတ္လိုုဟာစီးခ်င္တယ္ဆုုိလိုု ့အေမရိကန္သူငယ္ခ်င္းမေလးက အေဖၚလိုုက္စီး၊ က်မနဲ ့အျမဲခ်ိန္းတဲ့ သူငယ္ခ်င္းနဲ ့က်မ က ေစာင့္ရင္းဗုုိက္ဆာလိုု ့မုုန္ ့ဆုုိင္သြားတန္းစီစား။  ျပီးေတာ့အားလံုုးလည္း ဗုုိက္ဆာေတာ့ စားမယ္လိုု ့ရြယ္ထားတဲ့ ကုုလားဆုုိင္သြားတာဆုုိင္ကပိတ္သြားျပီ။ ဒါနဲ ့့ျမိဳ  ့ပတ္ျပီး စားေသာက္ဆုုိင္ရွာတာ အကုုန္ပိတ္ကုုန္ၾကျပီ။ ကိုုးနာရီလည္းထိုုးေတာ့မယ္။ ေနာက္ဆံုုး ကံေကာင္းစြာနဲ ့ထုုိင္းဆုုိင္တဆိုုင္ဖြင့္ေသးလိုု ့အေျပး၀င္ျပီး စားလိုုက္ၾကတာ တက္တက္ကိုုေျပာင္ေရာခဏေလးနဲ ့။

သူငယ္ခ်င္းေတြစီးတာ

ေသာက္ေရလည္းကုုန္တာဘဲ

တုုန္ယမ္းဟင္းခ်ဳိ ခဏဘဲ (လက္ကမျငိမ္ေတာ့ဘူးအစားစားခါနီးဆုုိ)

ရုုိက္ဘိုု ့ေမ့သြားလိုု ့ခတ္ျပီးမွရုုိက္လုုိက္တာ။ ဒီပန္းကန္ဘဲမွီလုုိ္က္တယ္။ ေဆာရီးေနာ္။

က်မပန္းကန္။

စားျပီေတာ့ ဟုုိေလွ်ာက္ဒီေလ်ွာက္

ဟုုိေလွ်ာက္ဒီေလွ်ာက္နဲနဲေလွ်ာက္ျပီးေတာ့ ညဘက္ၾကီးျပန္လာၾကပါတယ္။ အိပ္ခ်င္လိုုက္ၾကတာအရမ္းပါဘဲ။ အိမ္ကိုုေရာက္ေတာ့ ေတာ္ေတာ္ညနက္ေနပါျပီ။
ကဲ...ေမာလည္းေမာျပီ တေန ့လံုုးေလွ်ာက္လည္ေနတာ။ အိပ္ေတာ့မယ္။ ဂြတ္ႏုုိက္ေနာ္။

Santa Cruz လိုုက္လည္တဲ့သူေတြ ကိုုေက်းဇူးတင္လိုု ့ ေနာက္တေခါက္ပိုု ့စ္မွာပူတင္း (Flan)လုုပ္ထားတာေလးေကၽြးပါမယ္ရွင္။ လုုပ္နည္းေလးပါေျပာျပပါမယ္။ဖိတ္လိုုက္ျပီေနာ္ အားလံုုးကိုု။ (မလိုုက္ျဖစ္တဲ့သူေတြေရာပါပါတယ္ေနာ္)

ခင္မင္ေလးစားေသာ..
အိုု္င္အိုုရာ

ေခ်ာ..အေပၚက ေၾကြပန္းပံုု သူလည္း Begonia တစ္မ်ဳိးပါ။ ေအာက္က မင္းသားၾကီးေခါင္းေပါင္း သူလည္း Begonia တစ္မ်ဳိးပါ။ ပဲြေတာ္ကပန္းက ေနာက္တမ်ဳိး အၾကီးမ်ဳိးပါ။ 

photo credit: http://www.aspca.org/Pet-care/poison-control/Plants/begonia.aspx
http://en.wikipedia.org/wiki/File:Angel_Wing_Begonia.JPG
                  

အားလံုုးအတြက္ပန္းလက္ေဆာင္ ၁

ဘာေၾကာင့္ သဘာ၀အရင္းအျမစ္မ်ားကုုိထိန္းသိမ္းဘိုု ့လိုုတာလဲ

သိပ္ျပီး ပညာရပ္ဆိုုင္တဲ့ ပံုုစံမ်ဳိးမေဆြးေႏြးဘဲ လူတိုုင္းအလြယ္နားလည္ႏုုိင္ေအာင္ ေျပာဘုုိ ့လိုုတယ္လိုု ့ျမင္ေပမဲ့ နဲနဲေတာ့ က်ယ္၀န္းပါတယ္။ သဘာ၀၀န္းက်င္ကလည္း က်ယ္၀န္းတာကုုိး။  အလုံးစံုုသိဘိုု ့လည္းမလြယ္ပါဘူး။  အတတ္ႏုုိင္ဆံုုး ေတာ့ အေျခခံ Concept ေလးရေအာင္ ေတြးေခၚယူဆပံုုေလးကုုိ ေျပာျပခ်င္ပါတယ္။ က်မတိုု ့ ႏုုိင္ငံကသူေတြအတြက္ေပါ့။ အထူးသျဖင့္ လူငယ္မ်ားကိုု ပုုိသိေစခ်င္ပါတယ္။ ဒါမွ တခ်ိန္ခ်ိန္ စီမံဆံုုးျဖတ္ ရန္ရွိတဲ့အခါ ဒီလိုုေတြးေခၚယူဆျပီး မွန္ကန္တဲ့ ဆံုုးျဖတ္စီမံမွုုမ်ား ျဖစ္လာေစခ်င္ပါတယ္။

သက္ရွိရယ္လိုု ့ျဖစ္လာရင္ ရွင္သန္ႏုုိင္ဘိုု ့အတြက္ စြမ္းအင္လိုုပါတယ္။ ဒီစြမ္းအင္ ကုုိ အဓိက ပံ့ပိုုးတာကေတာ့ ေနေရာင္ျခည္ပါ။ အပင္မ်ား ရွင္သန္ဘိုု ့ေရ၊ေျမဆီလႊာ နဲ ့ေနေရာင္ျခည္လိုုပါတယ္။

Food Chain (Source: Google.com)

ဒီပံုုမွာ အေျခခံ ျပထားတာကေတာ့ Food Chain လိုု ့ေခၚတဲ့ အစာကြင္းဆက္ပါ။ သဘာ၀အရင္းအျမစ္ဆိုုင္ရာ ထိန္းသိမ္းမွုုတခုုလုုပ္ရန္လိုုမလိုု သိုု ့မဟုုတ္ လုုပ္ရန္လိုုေနျပီဆုုိရင္ ဒီအစာကြင္းဆက္ကုုိ အျမဲေလ့လာ စဥ္းစားရမွာျဖစ္ပါတယ္။ ပထမဆံုုးအပင္အားလုုံး ရွင္သန္ဘိုု ့ေနေရာင္ျခည္လိုုပါတယ္။  ဒီအပင္ေတြကိုု စားသံုုးျပီးမွ ရွင္သန္ရတာကေတာ့ Herbivore ေခၚ အသီးရြက္စားသတၱ၀ါ (ဥပမာ..သမင္၊ဒရယ္၊ေဘာက္ဖတ္) ေတြပါ။ အဲဒီ အပင္စားသတၱ၀ါေတြေတြကိုု သားစားသတၱ၀ါ (Carnivore) ေတြက စားသံုုးျပီး အသက္ရွင္သန္ရပါတယ္။ က်ားလိုု ျခေသ့ၤလိုု အေကာင္မ်ဳိးေတြေပါ့။ (တခ်ဳိ  ့သတၱ၀ါေတြက ေတာ့ အပင္ေရာ၊ အသားေရာ စားျပီး ရွင္သန္ၾကျပန္ပါေသးတယ္။ က်မတိုု ့လိုု လူေတြေပါ့။ Omnivore ေခၚ အစံုုစားသတၱ၀ါေတြေပါ့။) ဒီထိေတာ့ ရွင္းမယ္ထင္ပါတယ္။ ေနေရာင္ျခည္ေၾကာင့္ အပင္ေတြျဖစ္ထြန္း၊ ျဖစ္ထြန္းတဲ့ အပင္ေတြကိုု အပင္စားသတၱ၀ါေတြက စားသံုုးျပီး ရွင္သန္၊ အဲဒီရွင္သန္ေနတဲ့ သတၱ၀ါေတြကိုု အသားစားသတၱ၀ါေတြကစားျပီး ရွင္သန္၊ အဲဒီ အပင္စားေတြကိုုေရာ၊ အသားစားေတြကိုုေရာ၊ အပင္ေတြကိုု ေရာစားတဲ့ အစံုုစားသတၱ၀ါက လည္း အဲဒါေတြကိုု စားသံုုးျပီး ရွင္သန္။ ဒီေတာ့  အပင္ေတြကုုိ က်မတိုု ့က primary producer ပင္မထုုတ္လုုပ္ေပးသူ လိုု ့သတ္မွတ္ႏိုုင္ပါတယ္။ အပင္စားသတၱ၀ါမ်ားကေတာ့ primary consumer ပင္မစားသံုုးသူ၊ အသားစားသတၱ၀ါမ်ားက secondary consumer ဒုုတိယေျမာက္စားသံုုးသူ လိုု ့ယူႏုုိင္ပါတယ္။ ( ေလ့လာတဲ့ range ေပၚမူတည္ျပီး အဆင့္ေတြ ကဲြမွာပါ။ တခ်ဳိ  ့ေနရာမွာ တတိယလယ္ဗယ္ရွိႏုုိင္သလိုု ေဘးတိုု က္ ေရာ ထက္ေအာက္ေရာျဖာေနတဲ့ food web (အစာကြန္ယက္)ေတြလည္း ရွိပါတယ္။ ဒါကေတာ့ သိပ္အေသးစိပ္သြားလိုု ့ရွိေသးတယ္လိုု ့သိထားရံုုဘဲမွတ္ထားေစလိုုပါတယ္။)

အပင္ေတြေသေတာ့ ေျမဆီလႊာထဲျပန္ေရာက္။ အပင္ေတြကိုု စားတဲ့ အပင္စားေတြ ေသေတာ့ ေျမဆီလႊာထဲျပန္ေရာက္။ အစံုုစားေတြေသေတာ့ေျမ ွဆီလႊာထဲျပန္ေရာက္။ အသားစားေတြေသေတာ့ ေျမဆီလႊာထဲျပန္ေရာက္။ ဒီအဆင့္မွာ ဘက္တီးရီးယားေတြ၊ မွုုိေတြ၊ ပုုိးမႊားအင္းဆက္ေတြက (Detritivore) လည္း ေသသြားတဲ့အပင္ေတြ အေကာင္ေတြကိုု အားလံုုး ေၾကမြသြားတဲ့ ထိ စားသံုုးကာ ရွင္သန္ၾကျပီး ေသသြားေတာ့ ေျမဆီလႊာထဲျပန္ေရာက္။  ေနေရာင္ျခည္ေၾကာင့္ ေျမဆီလႊာကေန အပင္ေတြ တဖန္ျဖစ္ထြန္းလာ။ အပင္ေတြကိုု ျပန္စားၾက။ အပင္စားေတြကိုု အသားစားေတြက ျပန္စားၾက။ ေသသြားၾက။
ျပန္ရွင္သန္လိုုက္။ ေသလိုုက္ နဲ ့သဘာ၀ခ်ိန္ခြင္လွ်ာ (Nature balance)က ကမာၻၾကီး ကုုိညီမွ်ေနေစပါတယ္။

ဒါေၾကာင့္မိုု ့လိုု ့ဒီကမာၻၾကီး ခ်ိန္ခြင္လွ်ာညီမွ်ေန ဘိုု ့အားလံုုး ကမွ်ေနဘိုု ့လိုုပါတယ္။ (ဘယ္အခ်ဳိးလည္းလိုု ့ေတာ့မေမးနဲ ့ေနာ္။ Common sense နဲ ့အခ်ဳိးအဆတမ်ဳိး အေနနဲ ့မွ်ေနဘိုု ့လိုုတယ္လိုု ့ယူဆဘိုု ့ပါ။ ဒါေပမဲ ့လိုုအပ္လာရင္ေတာ့ သီးသန္ ့ပညာရွင္ေတြမွ ေလ့လာျပီး တြက္ခ်က္ရမွာပါ။ အရင္ေတာ့ေလ့လာရအုုန္းမွာပါ။) တခုုခုုကိုု အလြန္အကၽြန္ ထုုတ္ယူသံုုးစြဲစားသံုုးဖ်က္ဆီးပစ္မယ္ဆိုုရင္ ဒီခ်ိန္ခြင္လွ်ာက မညီႏုုိင္ေတာ့ဘဲ တဘက္ေစာင္းနင္း နဲ ့ကေမာက္ကမ ျပိဳက်ပ်က္စီးသြားမွာပါ။

တခုုကိုုတခုုမွီကာတည္တံ့ညီမွ်ေနေသာ အေျခအေန

ဒါ့ေၾကာင့္ မုုိ ့လိုု ့အပင္ေတြ၊ သတၱ၀ါေတြ၊ သဘာ၀အရင္းအျမစ္ေတြကုုိ (Sustainable use)  ေရရွည္ခံတဲ့နည္း နဲ ့အစဥ္သံုုးစဲြ ႏုုိင္ေအာင္ ထိန္းသိမ္းဘိုု ့လိုုအပ္တာပါ။ ဒီပံုုမွာ လိေမၼာ္သီးေတြ မျပိဳမလဲ တည္တံ့ေနပံုုကုုိ ကမာၻၾကီးထဲမွာ သဘာ၀အရင္းအျမစ္ေတြ (အပင္ေတြ၊ သတၱ၀ါေတြ၊ ေရေတြ၊ သတၱဳေတြ စသျဖင့္) သဘာ၀ခ်ိန္ခြင္လ်ွာ မွ်ျပီး ညီေနသလိုု ေတြးၾကည့္ပါ။ ျပီးေတာ့ အလည္လိုု၊ ေအာက္ဆံုုးလိုု က တလံုုးလံုုးကိုု (သစ္ေတာတခုုခုု သိုု ့မဟုုတ္ အေကာင္တမ်ဳိးမ်ဳိး လိုု ့ေတြးျပီး) ဆဲြထုုတ္ယူၾကည့္လိုက္မယ္လိုု ့ေတြးၾကည့္လိုုက္ပါ။

ဟုုတ္ပါတယ္။ မွန္ပါတယ္။ အားလံုုး ျပိဳဆင္းသြားမွာပါ။ မွ်တတည္တံ့ေနတဲ့အေျခပ်က္သြားမွာပါ။ ဒီေတာ့ ဒီဥပမာ ေလးနဲ ့ယွဥ္ျပီး က်မတိုု ့ေတြ သတၱ၀ါေတြ၊ အပင္ေတြ စုုစည္းျဖစ္တည္ေနတဲ့ သဘာ၀ခ်ိန္ခြင္လွ်ာမွ်ေနမွုု ကိုု မျပိဳလဲ သြားေအာင္ ထိန္းသိမ္းဘိုု ့လိုုအပ္တာေပါ့။ ဒါေၾကာင့္ သဘာ၀အရင္းအျမစ္ေတြကိုု လူသားမ်ားက သတိနဲ ့ဥာဏ္နဲ ့ဆင္ျခင္ထုုတ္ယူသံုုးစဲြသင့္သလိုု က်န္းမာၾကံ့ခိုုင္တဲ့ ကမာၻၾကီး အျဖစ္တည္တံ့ေအာင္ သဘာ၀အရင္းအျမစ္ေတြကုုိ စနစ္တက် ထိန္းသိမ္းေနဘိုု ့လိုုအပ္တာပါ။

ဒီလိုုထုုတ္ယူထိန္းသိမ္းတယ္ဆုုိတာကလည္း တေန ့ကိုု ေရႊဥတလံုုးဥေပးေနတဲ ့ငန္းကုုိ သတ္ျပီး ဗိုုက္ထဲမွာ ေလာေလာဆယ္ရွိတဲ့ဥကုုိ ထုုတ္ယူတာမ်ဳိးမဟုုတ္ဘဲ၊ ေရႊဥကိုု ေန ့စဥ္ ရသြားေအာင္ ငန္းကုုိေစာင့္ေရွာက္ေမြးသြားသလိုုမ်ဳိး ထိန္းသိမ္းရင္းထုုတ္ယူသြားရမွာပါ။ ဥပမာ..သစ္ေတာေတြကိုု အရွည္သျဖင့္ သံုုးစဲြသြားႏုုိင္ေအာင္ စနစ္တက် ထုုတ္ယူရပါမယ္။ သူဆက္လက္ျပန္ ့ပြားႏုုိင္ဘုုိ ့ အခြင့္ရွိေနရပါမယ္။ အရင္တုုန္းက ကၽြန္းသစ္ထုုတ္မယ္ဆုုိရင္ ႏွစ္သံုုးဆယ္ေနမွ အဲဒီသစ္ကြက္ကုုိ တခါျပန္ထုုတ္ပါတယ္။ သစ္ေတာတခုုလံုုး စက္ယႏၱရားနဲ ့တုုိက္ျပီး အေျပာင္မရွင္းပစ္ပါဘူး။  ေနာက္ဆံုုးေတာ့ ေျပာမယ္ဆုုိရင္ လူသားမ်ား အရွည္တည္တံ့ေအာင္ သဘာ၀အရင္းအျမစ္မ်ားကိုု ထိန္းသိမ္းေနရျခင္းျဖစ္ပါတယ္။ အားလံုုးပ်က္စီးျပဳန္းတီးသြားျပီးရင္ေတာ့..ေနာက္ျပဳန္းတီးသြားမွာကေတာ့ က်မတိုု ့လူသားမ်ားျဖစ္မွာပါ။

က်မသိပ္အမ်ားၾကီး ရွုုပ္ေထြးေအာင္ မေျပာခ်င္ပါဘူး။ ဘာေၾကာင့္ သဘာ၀အရင္းအျမစ္ေတြ ကုုိ ထိန္းသိမ္းရမွာလဲ ဆုုိတဲ ့ေမးခြန္း ကိုု အစာကြင္းဆက္ဆုုိတဲ့ အေျခခံသေဘာတရား စဥ္းစားပံုုေလး သိေစခ်င္ရုုံေလာက္ပါ။ ဒီအစာကြင္းဆက္ေၾကာင့္ တစံုုတခုု မရွိေတာ့ရင္ ပ်က္စီးသြားရင္ တျခားတစံုုတရာကိုု ဘယ္လိုုသြားျပီး ပတ္သက္ထိခိုုက္ေစႏုုိင္တယ္ ဆုုိတဲ ့ေတြးေတာယူဆမွုုမ်ဳိးကိုု ေတြးၾကည့္ဘိုု ့ပါ။ တခုုခ်င္းရဲ  ့(role) အေရးပါမွုုကိုု စဥ္းစားရပါမယ္။ ဥပမာ..ငွက္မရွိေတာ့ရင္ ဘာျဖစ္မလဲဆိုုတာ ေတြးၾကည့္ရင္ဒီလိုုေပါ့။ ငွက္ေတြက ပုုိးမႊားအင္းဆက္ေတြ စားတယ္။ တခ်ဳိ  ့အသီးေတြစားတယ္။  ဒီေတာ့ ငွက္ (Omnivore/Carnivore) မရွိရင္ ပုုိးမႊားအင္းဆက္ေတြ ကုုိစားမဲ့သူမရွိေတာ့ ပိုုးမႊား အင္းဆက္ေတြ (Herbivore) အလြန္အကၽြန္မ်ားလာျပီး  သီးႏွံေတြကိုု အလြန္အကၽြန္စားျပီးဖ်က္ဆီးတဲ့အဆင့္ျဖစ္သြားပါမယ္။ ဒီေတာ့လူ ေတြရဲ  ့ရွင္သန္မွုုကိုု ထိခုုိက္လာပါလိ္မ့္မယ္။ အသီးေတြ စားျပီး အပင္ေတြရဲ  ့မ်ဳိးေစ့ေတြကုုိ ေနရာအႏွံ ့မွာ အညစ္အေၾကးအျဖစ္ျပန္စြန္ ့ထုုတ္ရာကေန အပင္ေတြ မ်ဳိးဆက္ျပန္ ့ပြားေစတဲ့ စနစ္ (Seed dispersal) ကုုိလည္း ထိခိုုက္ပ်က္စီးသြားေစမွာျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေလးက ေသးေသးေလးကြက္ျပီး ေတြးၾကည့္ရုုံဘဲရွိပါေသးတယ္။ ထိန္းသိမ္းေရး သေဘာတရား အေျခခံေပါ့။ တကယ့္ေလာကၾကီးထဲမွာေတာ့ အဲဒီလိုု ဆက္စပ္တည္မွီေနတာေတြ ဟာမ်ားျပားလွျပီး ကြန္ယက္လိုု ယွက္ႏြယ္ေနတာပါ။ သမုုဒၶရာထဲမွာလည္း Plankton လိုု ့ေခၚတဲ့ေရေမွာ္အပင္ေသးေလးေတြကေန ေ၀လငါးလိုု သတၱ၀ါၾကီးအထိဟာ အစာကြင္းဆက္ ေတြဆက္စပ္ေနတာပါ။ တခုုခုုေပ်ာက္သြားရင္ တျခားတခုုခုု လည္းလိုုက္ေပ်ာက္သြားတာပါဘဲ။

ၾကြက္ေတြသိပ္မ်ားေနရင္၊ ၾကြက္ေတြကိုု စားတဲ့ေကာင္ေတြ နဲေနသလားလိုု ့စဥ္းစားၾကည့္ႏုုိင္ပါတယ္။ ေျမြလိုုမ်ဳိး၊ သိန္းတိုု ့စြန္တိုု ့ဇီးကြက္တိုု ့လိုု သူ ့ကုုိ စားတဲ့အေကာင္ေတြ နဲေနသလား။ ေတြးရပါမယ္။ တခါက ဗီယက္နမ္မွာ စပါးေတြ အထြက္ႏွုုန္းအရမ္းက်တာေၾကာင့္ဘာေၾကာင့္ဒီလိုုျဖစ္ရသလဲဆိုုျပီးသိရေအာင္ သုုေတသနလုုပ္ေတာ့ ေျမြေတြကိုု သတ္ျပီး ေရာင္းေနၾကလိုု ့ဆိုုတဲ့ အေျဖကုုိေတြ ့ရပါတယ္။ စပါးဖ်က္တဲ့ ၾကြက္ေတြ(အသီးအရြက္စား)ကိုု မွန္မွန္ စားေနတဲ့ ေျမြ (သားစားသတၱ၀ါ) နဲသြားတဲ့အတြက္ (တနည္းေျပာရမယ္ဆိုုရင္ ခ်ိန္ခြင္လ်ွာမညီေတာ့လိုု ့) ၾကြက္ေတြအရမ္းေပါမ်ားလာျပီး စပါးထြက္ႏွုုန္းကိုု သိသိသာသာပ်က္ေအာင္ ျဖစ္ေစခဲ့တာပါ။

ဒီလိုု ေတြးယူရမယ္ဆုုိတာ သိျပီးတဲ့ေနာက္မွာ ေတာ့ ဘာဘဲျဖစ္ျဖစ္ အဲဒီ ကြင္းဆက္ေလး သိရေအာင္ စဥ္းစားေလ့ လာသုုေတသနလုုပ္ျပီး လိုုအပ္တာေတြ လုုပ္ဘုုိ ့ရွိလာရင္ နည္းပညာမ်ား၊ မဟာဗ်ဴဟာမ်ား နဲ ့အေကာင္အထည္ေဖၚၾကရမွာပါ။ ဒါ့အျပင္ သဘာ၀အရင္းအျမစ္ေတြတခုုခ်င္းအလိုုက္ လည္း အေရးပါတဲ့ က႑ေတြရွိပါတယ္။ ဥပမာ.. သစ္ပင္ေတြက ကာဗြန္စုုတ္ယူတာမ်ဳိး၊ ဒီေရေတာက ပုုဇြန္ေတြ မ်ဳိးပြားတဲ့ေနရာအျဖစ္ပံ့ပိုုးေပးတာမ်ုဳိး၊ အင္းေတြအိုုင္ေတြက မိုုးေရကိုု ေျမေအာက္မွာ စုုေဆာင္းထားျပီး ပူျပင္းတဲ့ရာသီမွာ စိမ့္ထုုတ္ေပးတာမ်ဳိး၊ ျမစ္ေရၾကီးတဲ့အရွိန္ကုုိ ေလ်ာ့နဲေစတာမ်ဳိး စသျဖင့္တခုုခ်င္းအလိုုက္ အေရးပါၾကပါတယ္။ ဒါေတြကိုု ဖ်က္ဆီးပစ္တဲ့အတြက္ သူတိုု ့ရဲ  ့ယႏၱရားေတြပ်က္ျပီး ကမာၻၾကီးပူေႏြးလာတာ၊ ပုုဇြန္ေတြေပါေပါမ်ားမ်ားမစားႏုုိင္ေတာ့တာ၊ ေရရွားလာတာ၊ ျမစ္ေရေတြလွ်ံတာ စတဲ့ ဆိုုးက်ဳိးေတြ ကုုိခံစားၾကရမွာပါ။ တကယ္ေတာ့ ဆန္းစစ္လိုုက္ရင္ လူသာလွ်င္ အဓိကပါ။ သဘာ၀အရင္းအျမစ္မ်ားကိုု အဓိက ဖ်က္ဆီးေနတာ သူ ့ကုုိအမီွျပဳေနထိုုင္ေနတဲ့ က်မတိုု ့လူသားမ်ားဘဲျဖစ္ပါတယ္ရွင္။ ဒါေၾကာင့္မုုိ ့လိုု ့သဘာ၀ထိန္းသိမ္းေရး အေတြးအျမင္မ်ား လူသားတုုိင္းမွာ အထူးသျဖင့္ က်မတိုု ့ႏုုိင္ငံသားေတြမွာ ရွိလာဘိုု ့အလြန္အေရးၾကီးပါတယ္။ သိေသာသူမ်ားက မသိေသးေသာသူမ်ားကိုု တဆင့္ျဖန္ ့ေ၀ေပးဘိုု ့လည္း လိုုပါတယ္။ ဒါမွလည္း က်မတိုု ့ရဲ  ့သဘာ၀အရင္းအျမစ္ေတြကိုု တန္ဘုုိးထားရေကာင္းမွန္း သိနားလည္လာမွာပါ။

အခုုေလာက္ဆိုုရင္ က်မတိုု ့ရဲ  ့သဘာ၀အရင္းအျမစ္ေတြကိုု ဘာေၾကာင့္ ထိန္းသိမ္းသင့္တယ္ဆိုု တာ မ်ားမ်ားမဟုုတ္ေသာ္လည္း ေရးေရးေတာ့ ေပၚလာမယ္လိုု ့ထင္ပါတယ္။
မေပၚလာဘူးဆိုုရင္ေတာ့ က်မရဲ  ့ေရးသားမွုုညံ့ဖ်င္းတာေၾကာင့္သာျဖစ္ပါလိမ့္မယ္ရွင္။ ဒီအထိ သီးခံျပီးဖတ္လာတဲ့အတြက္လည္း ေက်းဇူးတင္ရပါတယ္ရွင္။



အားလံုုးကိုုေက်းဇူးတင္ပါတယ္ရွင္။
ခင္မင္ေလးစားေသာ..
အုုိင္အိုုရာ

Citation:
Krebs, C. 2001. Ecology: the experimental analysis of distribution and abundance, 5th Edition
Notes from various training courses attended by the writer

ကယ္လီဖုုိးနီးယားမွာဘဲပြင့္တဲ့ပန္း

California Poppy

 

 

All photos credit: Iora

Natma Taung National Park, Chin State

နတ္မေတာင္အမ်ဳိးသားဥယ်ာဥ္ ဟာအလြန္လွပျပီး သဘာ၀အရင္းအျမစ္မ်ား ကလည္း ထူးျခားတဲ့ တန္ဘိုုးမ်ားရွိတာေၾကာင့္၊ႏိုုင္ငံျခားသားသိပၺံပညာရွင္မ်ား စိတ္၀င္စားျခင္းကိုုအထူးခံရတဲ့ေဒသျဖစ္ပါတယ္။ သူ ့ရဲ ့ထူးျခားမွုုထဲမွာ မ်က္ခုုံးေမြးျဖဴငွက္ျပာေျခာက္ (White-browed Nuthatch) ဆိုုတဲ့ျမန္မာျပည္ေဒသစဲြ (Endemic) ငွက္ကေလးကထိပ္ဆံုုးကေပါ့။ (သူ ့ပံုုေလးကိုုဒီမွာ ဒီမွာ သြားၾကည့္ႏိုုင္ပါတယ္)

Natma Taung National Park, Chin Hills    photo: Iora

 သူကကမာၻၾကီးတခုုလံုုးမွာမွ ျမန္မာျပည္၊ ျမန္မာျပည္မွာမွ ဟိုုးခ်င္းျပည္နယ္ ေတာင္တန္းေတြ ၾကားထဲက ကန္ပက္လက္နဲ ့မင္းတပ္ အနားမွာရွိတဲ့ နတ္မေတာင္ ရဲ့ ၀က္သစ္ခ်ေတာ ေတြ နဲ ့ေတာင္ဇလပ္ေတာေတြၾကားမွာမွ ေမြ ့ေပ်ာ္တာပါရွင္။ ဒါေပမဲ့ လြယ္လြယ္နဲ ့ေတာ့ မေတြ ့ႏိုုင္ေသးဘူးေနာ္။ သူက မီတာ ၂၃၀၀ နဲ ့၃၀၀၀ ၾကားမွာဘဲေနတာပါ။

Natma Taung National Park: photo by Iora

ဒီငွက္ကေလးကုုိ ဒုုတိယ ကမာၻစစ္မတိုု္င္ခင္ ၁၉၃၈ ေလာက္မွာ မွတ္တမ္းတင္ျပီးေနာက္ပိုုင္းဘယ္သူကမွေတြ ့ တယ္ လိုု ့မၾကားရေတာ့ဘဲ သူ ဟာရွိမွရွိေသးရဲ ့လား၊ မ်ဳိးမ်ားျပဳန္းသြားျပီလားဆိုုျပီး အေတြးမ်ားေစခဲ့တဲ့ ငွက္ကေလးျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ ျမန္မာျပည္ထဲမွာေတာ့ မဟုုတ္ခဲ့ပါဘူး။ ႏိုုင္ငံရပ္ျခား က ငွက္ပညာရွင္မ်ားၾကားမွာပါ။ တေန ့ေတာ့ အင္ဂလန္ နဲ ့အေမရိကန္ က ငွက္ပညာရွင္ေတြ ေပါင္းျပီး ဒီငွက္ကေလးကိုု ရွာဘုုိ ့ေရာက္လာၾကပါေတာ့တယ္။ ၁၉၉၄ ခုုႏွစ္ေလာက္မွာပါ။ 

က်မကေတာ့ ခရီးစဥ္စျပီး မၾကာခင္မွာဘဲ Smithsonian Institution ကသိပၺံပညာရွင္ နဲ ့ခရီးစဥ္ေျပာင္းျပီး ဖလမ္းဘက္ ကခ်င္းေတာင္တန္း "ကေနဒီ"ေတာင္ေၾကာဘက္က ငွက္ေတြကိုု သြားျပီးသုုေတသန လုပ္ဘိုု ့အေၾကာင္းဖန္လာခဲ့ လိုု ့မပါသြားေတာ့ ဘဲ ေျမာက္ပိုုင္းခ်င္းေတာင္တန္းေတြ ဘက္ေရာက္သြားခဲ့ရပါတယ္။ ရန္ကုုန္ ျပန္ေရာက္ေတာ့မွ ၾကားရတာကေတာ့ မခ်င့္မရဲျဖစ္စရာပါ။ သူတုုိ ့ေတြ အဲဒီငွက္ကေလးကိုု ေတြ ့ခဲ့ၾကရပါတယ္။ 

သူတိုု ့ေၾကာင့္ စခဲ့ရတဲ့ က်မရဲ့ အဲဒီငွက္ေလးကိုု မ်က္ျမင္ေတြ ့ခ်င္ခဲ့တဲ့ အိမ္မက္ေလးလည္း ရပ္တန္ ့သြားခဲ့ရတယ္ေလ။ အဲဒါဟာ သက္ရွိထင္ရွားရွိေနၾကတဲ့ ဘယ္သိပၺံပညာရွင္ မွ သဘာ၀အတုုိင္း မျမင္ဘူးဘဲရွိေနၾကရာ ကေန ပထမဆုုံးအၾကိမ္ ျပန္လည္ေတြ ့ရွိခဲ့ရတာဘဲ ျဖစ္ပါတယ္။ ႏွစ္ေပါင္း ၆၀ နီးပါးၾကာမွ ျပန္ေတြ ့ခဲ့ရတာပါ။ သူတုုိ ့ေတြဟာ အဲဒီငွက္ကေလးကိုု ေတြ ့လိုုက္ရခ်ိန္မွာ စိတ္လွုုပ္ရွားလြန္းလိုု ့ လက္ထဲက ကုုိင္ထားတဲ့ စာအုုပ္ေတြေတာင္ ျပဳတ္က်ကုုန္ၾကပါသတဲ့။ 

ဒီငွက္ကေလးအျပင္ အျခား Restricted range species လိုု ့ေခၚတဲ့ က်က္စားရာေဒသက်ဥ္းက်ဥ္းေလးသာရွိတဲ့ အျခား ရွားပါးငွက္ အခ်ဳိ ့ကိုုလည္းဒီ အမ်ဳိးသားဥယ်ာဥ္ ထဲမွာ ထူးထူးျခားျခား ေတြ ့ႏုုိင္ျပန္ေသးတယ္ေလ။ 
ဒါတင္မကေသးဘူးေနာ္။ အပင္ေတြ (flora) ပိုုင္းကိုု ၾကည့္ရင္လည္း ေဒသစဲြ အပင္ေတြ ရွိေသးတယ္ေနာ္။ ဒါလည္း က်မတိုု ့ျမန္မာေတြ ဂုုဏ္ယူရမဲ့ သဘာ၀အရင္းအျမစ္ေတြပါ။ သူတုုိ ့အေၾကာင္းကိုု လည္း အလ်ဥ္းသင့္တဲ့ အခါ မွ်ေ၀ခ်င္ပါေသးတယ္။ ဒီေန ့ေတာ့ စိတ္ကူးသင့္ သလိုု အေတြးေလးေတြ ဆက္လိုုက္ၾကပါေတာ့ေနာ္။



 

ျမန္မာ့သဘာ၀၀န္းက်င္

ျမန္မာပီပီ ျမန္မာ့သဘာ၀၀န္းက်င္ အေၾကာင္းနားေထာင္ရ၊ ေလ့လာရ၊ သင္ယုူရ၊ ေဆြးေႏြးဖလွယ္ရတာ အလြန္စိတ္၀င္စားပါတယ္။ ဂုုဏ္လည္းယူပါတယ္။ က်မ တိုု ့တိုုင္းျပည္ဟာ ကပ္ပလီပင္လယ္ျပင္တိုု ့၊ တနသၤာရီတိုုင္းတိုု ့ လိုု ရခုုိင္ျပည္နယ္တိုု ့လိုု ပင္လယ္ကမ္းရုုိးတန္းကေန ေရခဲေတြဖံုုးလႊမ္းထားတဲ့ ဟိမ၀ႏာၱေတာင္စြယ္တန္းေတြထိ ေဂဟစနစ္ေတြ ထူးထးူျခားျခား ရွိေနလိုု ့လည္း အပင္မ်ဳိးစိပ္ေတြ၊ သတၱ၀ါမ်ဳိးစိပ္ေတြ စုုံလင္လွပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ ဒီလိုုေတြ ဂုုဏ္ယူစရာ ေကာင္းေလာက္ေအာင္၊ ဒါေတြ ဒီလိုုရိွၾကပါတယ္လိုု ့စနစ္တက် သိပံၺနည္းက်မွတ္တမ္းတင္ထားတာကေတာ့၊ ႏိုုင္ငံျခားဘာသာနဲ ့ ႏိုုင္ငံျခားသားေတြက ေလ့လာမွတ္တမ္းျပဳစုုထားၾကတာျဖစ္ျပီး၊ ျမန္မာဘာသာနဲ ့မရိွသေလာက္ဘဲ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒါဟာ၀မ္းနဲစရာတစ္ခုုပါ၊ The Birds of Burma ဆိုုတဲ့စာအုုပ္ ဟာ အဂၤလိပ္လူမ်ဳိး B. E Smythies က ၁၉၄၀ ေလာက္မွာေရးခဲ့တာ ျဖစ္ျပီး သူ ့ထက္ျပည့္စုုံတဲ့ စာအုုပ္ကိုု  မထုုတ္ႏိုုင္ေသးပါဘူး။ သုူက သစ္ေတာ၀န္ေထာက္ အျဖစ္နဲ ့ က်မတိုု ့ႏိုုင္ငံမွာ လြတ္လပ္ေရးရတဲ့ေန ့ထိ တာ၀န္ထမ္းေဆာင္ခဲ့တာ ျဖစ္ပါတယ္။

၁၉၉၀ ႏွစ္မ်ားပိုုင္းနဲ ့ေနာက္ပိုုင္းမွာေတာ့၊ ျမန္မာ့သဘာ၀အပင္နဲ ့ သားငွက္တိရစာၦန္ (wildlife) ေတြကုုိ ေလ့လာမွတ္တမ္းတင္မုုွမ်ား ကုုိ အနည္းငယ္မ်ွေသာျမန္မာပညာရွင္မ်ား၊ တကၠသိုုလ္ေက်ာင္းသားမ်ား နဲ ့ သားငွက္ထိန္းသိမ္းေရး သမားမ်ားက ၾကိဳးပမ္းလုုပ္ေဆာင္တာေတြ ရွိလာပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ စာအုုပ္စာတမ္းအကိုုးအကားေတြ ကျပည္တြင္းမွာ အရမ္းရွားတယ္။ ျမန္မာလိုုေရာ၊ ဘိုုလိုုေရာ။ ေလ့လာမွုုအေထာက္အကူျပဳ ကိရိယာ ေတြကလည္း ျပည္တြင္းမွာ မရႏိုုင္တာတိုု ့၊ ရွားတာတိုု ့ျဖစ္ျပီး၊ ျပည္ပကိုုမွာႏိုုင္ျပန္ရင္လည္း ေစ်းၾကီးတာေတြရယ္ေၾကာင့္၊ ေလ့လာသုုေတသန လုုပ္လိုုသူမ်ား အတြက္ အခက္အခဲေတြ ရင္ဆိုုင္ေနၾကရပါတယ္။ ျပည္ပမွာ internet ကိုုအခ်ိန္မေရြး သုုံးေနႏုုိင္တဲ့ သူမ်ားက ျပည္တြင္းက ေလ့လာလိုုသူမ်ား အတြက္ ျပန္လည္မ်ွေ၀ေပးတာ အလြန္ကိုုတန္ဘိုုးရွိပါတယ္။


 

Hill Forest - photo: Iora

ျမန္မာ့သစ္ေတာမ်ားကိုု အေျခခံအားျဖင့္ ၈ မ်ဳိးခန္ ့ခြဲျခားထားပါတယ္။ ၁) ဒီေရေရာက္ေတာ Tidal Forest ၂) သဲေသာင္ျပင္ခံုုေတာ Beach and dune Forest ၃) ရြက္ျပတ္ ေရာေႏွာေတာ Mixed Deciduous Forest ၄) အင္တိုုင္းေတာ Indaing or Deciduous dipterocarp Forest  ၅) အျမဲစိမ္းေတာ Evergreen Forest  ၆) ေတာေျခာက္ Dry Forest ၇) ေတာင္ေပၚေတာ Hill Forest  နဲ ့ ၈) ရႊံ  ့ႏြံေတာ Swamp Forest မ်ားျဖစ္ၾကပါတယ္။ အဲဒါေတြကိုုအေသးစိပ္ ထပ္ခဲြျခားထား ပါေသးတယ္။ ဒီလုုိသစ္ေတာအမ်ဳိးအစားေတြ ကြဲျပားတာနဲ ့အမ်ွ သူတိုု ့ကိုု မီွခိုုေနထိုုင္က်က္စားတဲ့ သားငွက္တိရစာၦန္မ်ဳိးစိပ္မ်ားလည္း ကဲြျပားစံုုလင္လာပါတယ္။ ႏုိင္ငံတကာမွာ သဘာ၀၀န္းက်င္ နဲ ့သားငွက္မ်ားကိုု နည္းအမ်ဳိးမ်ဳိးနဲ ့ ထိန္းသိမ္းေနၾကပါတယ္။ က်မတိုု ့ႏိုုင္ငံရဲ  ့သဘာ၀၀န္းက်င္ နဲ ့သားငွက္မ်ား ကုုိလည္း သဘာ၀ခ်ိန္ခြင္လွ်ာ nature balance ညီမ်ွေစဘိုု ့သာမက အမ်ဳိးသားအေမြအႏွစ္ အေနနဲ ့ ဂုုဏ္ယူထိန္းသိမ္းသြား ၾကရမွာျဖစ္ပါတယ္။